BIP
49. Baza Lotnicza Pruszcz Gdański
Jednostka Wojskowa

 

 

Lotnisko niemieckie

 

 

Lotnisko Pruszcz Gdański powstało w połowie lat 30. XX wieku. Główną jego funkcją miała być popularyzacja lotnictwa sportowego. Miało też być uzupełnieniem lotniska Gdańsk Wrzeszcz. Na początku II wojny światowej z majątku Kocha położonego we wschodniej części Pruszcza Niemcy wydzielili teren pod budowę lotniska wojskowego. W połowie lipca 1944 roku na południowym krańcu lotniska Niemcy założyli podobóz Stutthofu, w którym umieszczono ok. 800 kobiet narodowości żydowskiej pochodzących przeważnie z Węgier i Czechosłowacji.

 

 

Lotnisko pruszczańskie, reaktywowane w myśl najnowszej doktryny strategicznej, przeszło szereg gruntownych przeobrażeń. Ze względu na rozmiary oraz wymagania dotyczące podejść powietrznych całe to przedsięwzięcie sprowadzało się w praktyce do budowy nowego lotniska z wykorzystaniem jedynie terenu po byłym lotnisku niemieckim. Nowo zbudowane lotnisko zostało wyposażone w betonowy pas startowy, sztucznie utwardzane płaszczyzny postoju samolotów, drogi kołowania, sieci odwadniające, hangar, składy materiałów pędnych i smarów, systemy oświetleniowe drogi startowej, urządzenia energetyczne oraz strzelnicę samolotową. Wybudowano szereg budynków socjalnych dla potrzeb przyszłego garnizonu. Najbardziej symptomatyczną zmianą było usytuowanie pasa startowego w kierunku wschód-zachód, podczas gdy pierwotny pas przebiegał w kierunku północ-południe.

 

Pierwszy śmigłowiec na lotnisku w Pruszczu

 

Historia pierwszej wizyty śmigłowca na lotnisku w Pruszczu nie wiąże się wbrew pozorom z istnieniem 49. Pułku Śmigłowców Bojowych, ale sięga aż lat II Wojny Światowej.

5 marca 1945 roku na lotnisku Danzig - Praust wylądował niezwykły jak na tamte czasy statek powietrzny – śmigłowiec Fa-233 Drache, czyli Smok (nr boczny GW+PA). Pilotowana przez porucznika Hansa Helmuta Gerstenhauer'a maszyna wystartowała 26 lutego z Berlina-Tempelhof na osobiste polecenia Adolfa Hitlera z misją udania się do Gdańska. Pomimo złych warunków atmosferycznych, problemów z zaopatrzeniem w paliwo i niebezpieczeństwa ze strony wojsk aliantów po wielu międzylądowaniach (m. in. Crailsheim, Würzburg, Metzingen, Werder, Erfurt, Kölleda, Stettin, Stolp) załodze udało się dotrzeć do celu.

 

 

Fa-233 Drache, czyli Smok (nr boczny GW+PA)

 
Następnego dnia - 6 marca porucznik Gerstenhauer przeprowadził pierwszą w historii lotnictwa misję ratowniczą w warunkach bojowych z wykorzystaniem śmigłowca udając się na poszukiwania Messerschmitt'a Bf 109, który z powodu śnieżycy przymusowo lądował na zachód od Pruszcza. W okolicach Goszyna lub Juszkowa odnaleziono rannego pilota, który ciągle przybywał w kabinie rozbitego myśliwca. Po ewakuacji rozbitka do Pruszcza z uwagi na zbliżające się wojska radzieckie śmigłowiec udał się na lotnisko w Babich Dołach. Brak paliwa uniemożliwił pilotowi wykonanie rozkazu powrotu do bazy w Werder. W tym czasie postępująca Armia Czerwona zajęła wszystkie lotniska między Gdynią a Świnoujściem, odcinając śmigłowiec od możliwości międzylądowania.

 

 

 

por. Gerstenhauer (po prawej) przy Fa-233

 

Dopiero po kilku dniach, 9 marca, Gertenhauer zdobył niezbędne paliwo i zdecydował się zabrać na pokład 200 litrową beczkę oraz ręczną pompę, którą można byłoby przepompować paliwo do zbiorników podczas lotu. Lecąc wzdłuż brzegu morza załoga Fa-233 dotarła do wyspy Uznam, gdzie z powodu złej pogody musiano przerwać lot. Do docelowego lotniska w Werder śmigłowiec dotarł dopiero 11 marca, czyli po dwóch tygodniach misji, spędzając łącznie w powietrzu 16 godzin i 25 minut - pokonując 1 p675 km bez żadnej awarii.

 

Źródło: http://stary-pruszcz.blogspot.com/2012/10/smok-nad-pruszczem.html

 

25. Pułk Lotnictwa Myśliwskiego (1953-1967)

 

W 1951 r. przystąpiono do tworzenia 10. Dywizji Lotnictwa Myśliwskiego OPL z siedzibą w Słupsku. W skład Dywizji miały wejść; 28. plm w Słupsku, 25. plm w Pruszczu Gdańskim oraz trzeci nie określony. Podstawowym pułkiem w Dywizji był oczywiście 28. plm, który na długie lata zagościł w systemie obrony Polski. Formowanie 25. plm postępowało bardzo opornie, a to głównie z dwóch powodów: braku sprzętu, a przede wszystkim z braku odpowiednio wyszkolonego personelu latającego. Etat przewidywał 290 żołnierzy zawodowych i 2 pracowników kontraktowych.

 

Zdjęcie z archiwum Czesława Mostkowiaka

 

W sierpniu 1953 roku Pułk został przebazowany na lotnisko w Pruszczu Gdańskim. Na potrzeby nowej formacji wydzielono tam budynki na sztab, koszary oraz wyremontowaną i zmodernizowaną infrastrukturę lotniskową.  Od samego początku Pułk był przygotowany do eksploatacji samolotów myśliwskich z napędem turboodrzutowym. Początkowo były to: MiG-15, Lim-1, MiG-15 bis, Lim-2. Pułk otrzymał także na stan nowoczesne myśliwce Lim-5 i Lim-5 P, a do szkolenia pilotów SB Lim-1/2.

Zdjęcie ze strony http://www.millionmonkeytheater.com/Lim-56.html

 

 

W lipcu 1957 roku Pułk został włączony w skład nowo sformowanego 2. Korpusu Obrony Przeciwlotniczej Obszaru Kraju.

 

W czerwcu 1962 roku jednostka została przemianowana na 25. Pułk Lotnictwa Myśliwskiego OPK.

 

1 lutego 1968 roku dowódca Wojsk Obrony Powietrznej Kraju przekazał Pułk dowódcy Lotnictwa Operacyjnego, a ten 1 kwietnia 1968 roku rozformował Pułk. 

 

 

49. Pułk Śmigłowców (1967-1981)

 

W celu wykonania decyzji o powołaniu w polskich Siłach Zbrojnych jednostki śmigłowców bojowych w listopadzie 1967 roku Szef Sztabu Generalnego WP nakazał przyjęcie garnizonu lotniczego w Pruszczu Gdańskim przez Dowódcę Lotnictwa Operacyjnego i sformowania tam 49. Pułku Śmigłowców na bazie 25. Pułku Lotnictwa Myśliwskiego, dotychczasowej jednostki WOPK. Jako datę powstania 49. Pułku Śmigłowców w miejscowości Pruszcz Gdański przyjmuje się dzień 8 listopada 1967 roku, kiedy to rozpoczęto proces formowania zgodnie z Zarządzeniem Szefa Sztabu Generalnego WP nr 0168/ORG z dnia 08.11.1967 r. Data ta również znalazła się na sztandarze 49. Pułku Śmigłowców.

Autor: Wacław Hołyś

 

49. Pułku Śmigłowców w miejscowości Pruszcz Gdański gotowość do wykonywania zadań osiągnął w dniu 2 maja 1968 roku, w którym zakończono formowanie i rozpoczęto proces szkolenia. 49. Pułk Śmigłowców w tym okresie podlegał Dowództwu Wojsk Lotniczych. Pierwszym dowódcą w okresie formowania był ostatni dowódca 25. plm ppłk Henryk BAJOR, lecz 19 lutego 1968 zastąpił go ppłk Jerzy KNYSZEWSKI.

 

Pierwsze śmigłowce lądują na lotnisku w Pruszczu Gdańskim - z archiwum Sali Tradycji

 

Pierwszy lot wykonał płk pil. Jerzy KNYSZEWSKI - z archiwum Sali Tradycji

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Pod koniec lutego 1968 jednostka otrzymała pierwsze śmigłowce Mi-2 i od marca przystąpiono do szkolenia personelu. 2 maja 1968 oficjalnie zakończono proces formowania 49. Pułku Śmigłowców, składającego się z pięciu eskadr. W czerwcu śmigłowce jednostki wzięły udział w pierwszych ćwiczeniach wojsk lądowych. Pomiędzy sierpniem a październikiem 1968 roku Pułk, wzmocniony przez dalsze jednostki śmigłowcowe, zabezpieczał pod względem łącznikowym i transportowym działania 2. Armii Wojska Polskiego, biorącej udział w interwencji Układu Warszawskiego w Czechosłowacji. Pułk bazował w tym okresie w Hradcu Kralove. We wrześniu 1969 roku Pułk brał udział w międzynarodowych manewrach Układu Warszawskiego Odra-Nysa 69. 14 października 1969 roku Pułk otrzymał sztandar.

 

Defilada pruszczańskich śmigłowców z okazji 25-lecia PRL w Warszawie - z archiwum Sali Tradycji

W dniu 11.10.1969 r. Pułk otrzymał sztandar - z archiwum Sali Tradycji

 

1 lipca 1971 roku Pułk przeniesiono w struktury Lotnictwa Wojsk Lądowych jako 49. Pułk Lotnictwa Wojsk Lądowych. W 1972 roku szkolono w Pułku oficerów wojsk NRD. W 1973 w składzie Pułku pojawiły się uzbrojone wersje śmigłowców Mi-2. W latach 1973, 1975 i 1977 załogi pułku zwyciężyły w II, III i IV Centralnych Taktyczno-Bojowych Zawodach Rozpoznania Powietrznego, zdobywając puchar przechodni. W 1976 roku pułk brał udział m.in. w międzynarodowych manewrach Układu Warszawskiego Tarcza 76 w Drawsku. W 1977 roku po raz pierwszy prowadzono strzelanie pociskami przeciwpancernymi 9M14 Malutka ze śmigłowców Mi-2URP. W 1978 roku Pułkowi podporządkowano samodzielne eskadry i klucze śmigłowców wojsk lądowych.

 

Z archiwum Sali Tradycji

 

Z archiwum Sali Tradycji

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Pod koniec lat siedemdziesiątych jeden z pilotów Pułku – st. chor. Eugeniusz BIENIASZEWICZ – został członkiem zespołu pilotów w grupie polarników Polskiej Akademii Nauk, która założyła stację badawczą na Antarktydzie. Jego nazwiskiem nazwano jedną z odkrytych w rejonie stacji zatok.

 

49. Pułk Śmigłowców Bojowych (1981-2011)

 

 

 

 

16 grudnia 1981 roku w skład Pułku włączono klucz śmigłowców szturmowych wyposażony w śmigłowce Mi-24D (utworzony 1 stycznia 1979 roku w 37. Pułku Śmigłowców Transportowych). Pułk jednocześnie zmienił nazwę na ostateczną - 49. Pułk Śmigłowców Bojowych. Liczba śmigłowców Mi-24 powoli wzrosła do 16 sztuk w 1985 roku. W 1987 roku Pułk wziął udział w dużych międzynarodowych manewrach Układu Warszawskiego pk. "Opal 87", a w 1988 roku zdobył sztandar przechodni dla najlepszej pod względem wyszkolenia jednostki Północnej Grupy Wojsk Układu Warszawskiego.

Autor: Wacław Hołyś

 

Z archiwum Sali Tradycji

 

 

 

 

 

 

 

 

Na początku lat 90. Pułk zreorganizowano, likwidując część eskadr i kluczy stacjonujących poza macierzystą bazą. 24 października 1995 roku Pułk przeszedł ze struktur 4 Korpusu Lotniczego do Lotnictwa Wojsk Lądowych. 15 czerwca 1996 otrzymał nowy sztandar. Kolejne zmiany w reorganizacji Pułku przypadły na ostatni kwartał 1996 roku i trwały do końca 1999 roku. W tych latach utworzono nową eskadrę opartą na śmigłowcach Mi-24D. W 1999 roku w strukturach Pułku istniały dwie eskadry śmigłowców szturmowych Mi-24D (II i III), jedna eskadra śmigłowców szturmowych Mi-2 (I) oraz GEŚZT składająca się z czterech eskadr wielozadaniowych śmigłowców Mi-2.

 

Autor: Krzysztof Kirschenstein

 

 

 

 

 

 

 

 

W dniu 24 września 1993 roku w siedzibie Akademii Medycznej w Gdański podpisana została umowa o pomocy lotniczej w ratowaniu życia ludzkiego w ramach akcji opatrzonej kryptonimem „Nerka”, na podstawie której pruszczańskie śmigłowce stały w ciągłych dyżurach i pomagały w szybkim transporcie organów do przeszczepów lub chorych wymagających natychmiastowej hospitalizacji.

 

W 1997 r. lotnicy Pułku na śmigłowcach Mi-2 brali udział w akcji ratunkowej podczas powodzi na Dolnym Śląsku. Załogi działały na tymczasowo zorganizowanych lądowiska we Wrocławiu i Babich Mostach, a później w Opolu i Kędzierzynie Koźlu. Głównym zadaniem było zaopatrywanie w żywność, środki czystości i lekarstwa odciętej od świata ludności. Niejednokrotnie Pruszczańscy lotnicy brali udział w bezpośrednim ratowaniu ludzi poprzez ewakuowanie ich z dachów domów a nawet z wody.

 

W 2001 r. podczas powodzi na terenie Gdańska, Pruszcza Gdańskiego i okolic, żołnierze Pułku brali czynny udział w zabezpieczaniu wałów powodziowych i usuwaniu skutków powodzi. Na terenie jednostki stacjonowali funkcjonariusze straży pożarnej biorący udział w akcji powodziowej.

 

Lata 2000-2002 to okres głębokich przemian zarówno w Lotnictwie Wojsk Lądowych, jak i w strukturach wewnątrz Pułku. Związane były one z wstąpieniem Polski do NATO, a co za tym idzie z koniecznością dostosowania systemów dowodzenia, kierowania lotami oraz współdziałania z wojskami sojuszniczymi.

 

Wraz z likwidacją niektórych związków taktycznych rozformowaniu po ponad trzydziestoletniej służbie uległa GEŚZT. Na bazie zlikwidowanych eskadr powstały dwie eskadry śmigłowców Mi-2: IV eskadra wielozadaniowa oraz III eskadra Combat Sar składająca się ze śmigłowców Mi-2 w wersji ratowniczej oraz (docelowo czterech) śmigłowców Mi-24D.

 

Doniosłym wydarzeniem w historii jednostki było nadanie jej nowego sztandaru przez prezydenta RP w dniu 15 czerwca 1997 roku.

 

 

Autor: Wacław Hołyś

 

Ostatnie znaczące zmiany miała miejsce 1 lipca 2007 roku, kiedy to zmniejszono ilość eskadr śmigłowców z czterech do trzech, zlikwidowano batalion dowodzenia oraz powołano do życia eskadrę bezzałogowych samolotów rozpoznawczych.

 

Autor: Krzysztof Godlewski

 

W latach 2005-2008 żołnierze Pułku brali udział w misji wojskowej w Iraku, a w latach 2007-2013 w misji w Afganistanie.

 

Irak V zmiana - z archiwum Sali Tradycji

 

Z dniem 31 grudnia 2011 roku Pułk został rozformowany.

 

49. Baza Lotnicza (2012- do chwili obecnej)

 

Z dniem 1 stycznia 2012 roku rozpoczęła funkcjonowanie 49. Baza Lotnicza w składzie 1. Brygady Lotnictwa Wojsk Lądowych. Została ona sformowana na mocy decyzji Ministra Obrony Narodowej nr 48/Org./P1 z 15 marca 2011 roku i od połowy 2011 roku rozpoczęło się jej intensywne formowanie.

 

Dowódcą 49. BLot został płk dypl. pil. Piotr SANIUK.

 

 

 

Autor: Krzysztof Godlewski

 

 

 

 

 

 

 

 

 

W dniu 7 grudnia 2011 r. na płycie lotniska Jednostki Wojskowej odbyła się uroczystość przekazania dowodzenia oraz nastąpiło symboliczne przekazanie sztandaru nowo utworzonej jednostce. Z dniem 1 stycznia 2012 r. 49. Baza Lotnicza rozpoczęła swoje formalne funkcjonowanie. Na podstawie decyzji nr 498/MON Ministra Obrony Narodowej z dnia 20 grudnia 2011 r. w sprawie przejęcia dziedzictwa tradycji i sztandaru rozformowanego 49. Pułku Śmigłowców Bojowych w Pruszczu Gdańskim 49. Baza Lotnicza przejęła i z honorem kultywuje dziedzictwo tradycji 25. Pułku Lotnictwa Myśliwskiego, 49. Pułku Śmigłowców Dowództwa Wojsk Lotniczych, 49. Pułku Lotnictwa Wojsk Lądowych, 49. Pułku Śmigłowców Bojowych.

 

Zgodnie z w/w decyzją ustanowiono coroczne święto 49. Bazy Lotniczej na dzień 15 czerwca.

 

 

49. Baza Lotnicza poprzez prowadzone szkolenia i ćwiczenia przygotowana jest do reagowania na zagrożenia terrorystyczne i kryzysowe. Między innymi:

-    w dniach 08.06-01.07.2012 r. wydzielone siły i środki 49. Bazy Lotniczej aktywnie uczestniczyły w zapewnieniu bezpieczeństwa podczas Mistrzostw Europy 2012 w piłce nożnej z zadaniem wsparcia działań policji i innych służb mundurowych w reagowaniu na zaistniałe sytuacje kryzysowe oraz realizację przedsięwzięć związanych z poszukiwaniem i ratownictwem (tzw. SAR).

-    w dniach 03-08.11.2013 r. komponent lotniczy wydzielony z 49. Bazy Lotniczej w Pruszczu Gdańskim wziął udział w ćwiczeniu Sił Odpowiedzi NATO pk. STEADFAST JAZZ-13. W ramach ćwiczenia doskonalono praktycznie wsparcie ogniowe pododdziałów lądowych w ramach procedur CAS (Close Air Support), CCA (Close Combat Attack), jak również ewakuacja medyczna w ramach MEDEVAC (Medical Evacuation) i CASEVAC (Casualty Evacuation),

-    w dniach 08-25.11.2013 r. wydzielone siły i środki 49. Bazy Lotniczej z Pruszcza Gdańskiego wzięły udział we wzmocnieniu systemu obrony Powietrznej Polski w czasie trwania 19. Sesji Konferencji Stron Ramowej Konwencji Narodów Zjednoczonych w sprawie zmian klimatu w Warszawie. W czasie pełnienia dyżurów realizowano loty patrolowe w rejonie odpowiedzialności w celu ochrony strefy o ograniczonym ruchu lotniczym przed statkami powietrznymi naruszającymi dany rejon. Ponadto doskonalono procedury postępowania ze statkami powietrznymi o kategorii RENEGADE oraz współpracy z lotnictwem Policji w przypadku wystąpienia sytuacji nadzwyczajnych.

-   w dniach 27-31.01.2014 r. zostało przeprowadzone szkolenie załóg śmigłowców i kadry Wojsk Inżynieryjnych Wojsk Lądowych w zakresie niszczenia zatorów lodowych na rzekach. Wraz z żołnierzami z 1. pułku saperów z Brzegu piloci szkolili się na potrzeby wystąpienia zakłóceń nurtu rzeki przez zalegające kry lodowe.

-   w dniach 24.09-03.10.2014 r. 49. Baza Lotnicza wydzieliła do ćwiczenia Anakonda-14 Śmigłowcową Grupę Zadaniową, której głównym zadaniem, było bezpośrednie wsparcie lotnicze na wezwanie CAS (ang. Close Air Support). Ponadto ćwiczone były procedury związane z wezwaniem z pola walki CCA (ang. Close Combat Attack), które drogą radiową przekazywane jest od żołnierza naprowadzającego statki powietrzne na cele naziemne (JTAC - ang. Joint Terminal Attack Controller).

 

              W dniu 9 maja w 49. Bazie Lotniczej w Pruszczu Gdańskim odbyła się uroczystość przekazania i objęcia obowiązków dowódcy jednostki wojskowej. W obecności dowódcy 1 Brygady Lotnictwa Wojsk Lądowych płk pil. Sławomira MĄKOSY obowiązki od płk dypl. pil. Piotra SANIUKA przejął płk pil. Paweł SMEREKA. Zgodnie z Ceremoniałem Wojskowym głównym punktem programu był symboliczny akt przekazania sztandaru jednostki i złożenie meldunku. Po ceremonii przekazania obowiązków głos zabrał przełożony - dowódca 1BLWL płk pil. Sławomir MĄKOSA, który podziękował zdającemu obowiązki dowódcy płk. SANIUKOWI za wzorowe wykonanie obowiązków, po czym przedstawił dotychczasowy przebieg służby nowego dowódcy płk. pil. Pawła SMEREKI.

 

               Głos zabrał również zdający obowiązki dowódcy. "Żal się rozstawać z tym wszystkim, co tutaj zastałem i co wspólnie osiągnęliśmy, ale taki już jest żołnierski los, że stawia przed nami nieustannie nowe wyzwania. Gdziekolwiek przyjdzie mi służyć, zawsze dobrze będę wspominał to miejsce i ludzi, których tu miałem przyjemność spotkać" - powiedział płk dypl. pil. Piotr SANIUK w serdecznych słowach dziękując żołnierzom i pracownikom wojska za 5 lat wspólnej służby.
 
            Płk pil. Paweł SMEREKA powitał żołnierzy słowami: "Liczę na profesjonalizm i wsparcie was wszystkich. Na wspólne, efektywne współdziałanie dla dobra i rozwoju tego miejsca. Ze swojej strony zapewniam, że będę dążył do tego, aby czas, kiedy będę miał zaszczyt dowodzić 49. Bazą Lotniczą, zapisał się jak najlepiej w historii tej jednostki".

 

             Zdający obowiązki dowódcy 49. Bazy Lotniczej płk dypl. pil. Piotr SANIUK został wyznaczony na stanowisko szefa oddziału lotnictwa śmigłowcowego w Dowództwie Generalnym Rodzajów Sił Zbrojnych.

             Rok 2017 przyniósł kolejną zmianę na stanowisku dowódcy Bazy. Obowiązki dowódcy w dniu 31 marca 2017 roku objął płk dypl. pil. Grzegorz MATEJUK.

 

Ministerstwo Obrony Narodowej
Katalog stron wojskowych